Items filtered by date: کانونی دووەم 2001

 

بەناوی خودای بەخشندەو میهرەبان

بەناوی گەلەوە

پەرلەمانی كوردستان ـ عیراق

 

         یاسایی سندوقی خانەنشینی پاریزەرانی هەریمی كوردستانی عیراق ـ هەمواركراو

بەشی یەكەم

(پیناسەكان)

ماددەی (1)

مەبەست لەم گۆزارشت و زاراوانەی خوارەوە ئەم مانایانەن كە بەرامبەریان نووسراوە :

یەكەم: هەریم : هەریمی كوردستانی عیراق.

دووەم : وەزارەت : وەزارەتی دارایی و ئابووری هەریمی كوردستان .

سییەم: سندوق: سندوقی خانەنشینی پاریزەران.

چوارەم: دەستەی سندوق: ئەو دەستەیەی بە پیی ئەم یاساییە دامەزرازوە.

 

بەشی دووەم

حوكمە گشتییەكان

ماددەی (2)

یەكەم : لە بارەگای سەندیكا سندوقیك بۆ خانەنیشنی پاریزەران دادەمەزریت بە پیی حوكمەكانی ئەم یاسایە داهات و خەرجییەكانی دەستنیشان دەكری و لە لایەن دەستەیەك بەڕیوە دەبردریت.

دووەم: سندوقی خانەنشینی كەسایەتییەكی مەعنەوی هەیە ، مەبەستەكەی دابینكردن و سەرفكردنی مافی خانەنشیییە بۆ پاریژەرەكان و بۆ ئەندامانی خیزانەكانیان دوای مردنییان .

سییەم: هەموو پاریزەریكی ئەندام لە سەندیكا بە بەشدار بوونی سندوق دادەنری لە پاش ئەوەی ئابوونەوە و ڕسمە یاساییەكان دەدات.

 

 

 

ماددەی (3) : هەڵوەشاوەتەوە

ماددەی (3) : دووبارە

( 1- دەستەی سندوق لەسی ئەندامی ئەسڵی و سی ئەندامی یەدەگ پیك دیت،  ئەوانە نوینەراییەتی هەریەك لە وەزارەتی داد و وەزارەتی دارایی وئابووری و سەندیكای پاریزەران دەكەن.

2- نوینەری وەزارەتی داد  سەرۆكایەتی دەستەكە دەكات و لەبەردەم دادگاكان و دایەرەكانی دیكەدا نوینەراییەتی سندوقیش دەكات .

3- وەزارەتی داد ئەندامی ئەسڵی و ئەندامی یەدەگ لە دادوەرە پلە یەكەكان دەپاڵیوی

وەزارەتی دارایی و ئابووریش ئەندامی ئەسڵی و ئەندامی یەدەگ لەو فەرامانبەرانەی خۆی هەڵدەبژیری  كە پلەیان  لە پلەی بەڕیوەبەر كەمتر نییە. وسەندیكای پاریزرانیش  ئەندامی ئەسڵی و ئەندامی یەدەگ لە پاریزەرە ڕاویژكارەكان دەپاڵیوی.

4-وەزارەتی دارایی و ئابووری ئەندامە ناوبراوەكانی دەستە كە لە بڕگەی (3)ی ئەم  ماددەیەدا هاتووە بۆ ماوەی ساڵیك دادەمەزرینی و تازەكردنەوەشیان لە باردا هەیە.)[1]

 

ماددەی (4)

یەكەم : دەستە ئەم دەسەڵاتانەی خوارەوەی هەیە:

  • دابینكردنی داهاتەكانی سندووق و بەكارهینانیان بە پیی حەكمەكانی ئەم یاسایە.
  • چەسپاندنی ماوەی دەستدانە پاریزەریی و حسیب كردنی ئەو ماوەیەی لەفەرمانبەریی بەسەری بردووە و كاری بۆ كردووە بۆ مەبەستەكانی خانەنشینی .
  • خانەنشینكردنی پاریزەران بە پیی حوكمی ئەم یاساییە .
  • تەرخانكردنی مافەكانی خانەنشینی بۆ پاریزەران یان بۆ ئەندامانی خیزانەكانیان دوای مردنیان.
  • دامەزراندنی كارمەندان بۆ ڕواندنی كاروباری دەستە.
  • ئامادەكردنی بودجەی ساڵانەی سندوق و ناردنی بۆ وەزارەت بۆ ڕاستاندنی.
  • ڕیكخستنی بودجەی مانگانەی سندوق.
  • دەرچواندنی ڕینمایی پیویست بۆ ئاسانكاریی بەڕیوەبەردنی كاروباری سندوق

دووەم: دەستە بۆی هەیە هەندی دەسەڵاتی خۆی بدات بە سەرۆكەكەی یان یەكیك لە دوو ئەندامە ئەسڵییەكانی. 

 

بەشیی سیییەم

(حوكمە داراییەكان)

ماددەی (5)

(یەكەم : داهاتەكانی سندوق لەم سەرچاوانەی خوارەوە پیك دین:

  • ئابونەی بەشداربوونی پاریزەران لەم سندوقە .
  • ئەو پوولانەی تایبەتن بە سندوقەكە.
  • (15%) ی ئەو مزو كرییەی بە پاریزەر دەدری لەو دەعوایانەدا كە لیژنەی بەشكردنی دەعواكان بە پیی یاسایی پاریزەراییەتی پیی دەسپیری)[2]
  • بەخششە جۆراوجۆرەكانی بە ڕەزامەندی دەسەڵاتە پەیوەندیدارەكان.
  • دەستگیرۆیی و یارمەتییەكانی حكومەتی هەریم

دووەم: لە حاڵتی ڕوودانی كورتهینان لە سندوقەكەدا ئەوا وەزارەتی دارایی و ئابووری هەریم پڕكردنەوەی كورتهینانی سندوقەكە بە ئەستۆ دەگریت.)[3]

 

ماددەی (6)

یەكەم : ئەكەر ماوەیەك بەناوی دەستدانە پیشەیی پاریزەریی خرایە سەر ماوەی كاركردنەكەی لەو میژووەوە حسیب دەكری كەداوای خستنە سەری كردووە بۆ حیسابكردنی ئەو پارەیەی لە بڕی دەیدات بە پیی ئەم یاساییە.

 

دووەم: هەڵوەشاوەتە:

دووەم: دووبارە ( 1- ئابوونەی ساڵانەی ئەندامیەتی بە گویرەی ماوەی تۆماركردن بەم  شیوەیەی خوارەوە لە پاریزەر وەردەگیریت:

  • (100000) سەد هەزار دینار ئەگەر ماوەی سی ساڵ بەسەر ماوەی تۆماركردنی تینەپەڕیت.
  • (250000) دووسەدو پەنجا هەزار دینار ئەگەر ماوەی سی ساڵ بەسەر ماوەی تۆماركردنی تیپەڕی بِیت.
  • (300000) سی سەد هەزار دینار ئەگەر ماوەی پینج ساڵ بەسەر ماوەی تۆماركردنی تیپەڕی بِیت.
  • (350000) سی سەدو پەنجا هەزار دینار ئەگەر ماوەی دە ساڵ بەسەر ماوەی تۆماركردنی تیپەڕی بِیت.
  • (400000) چوارسەد هەزار دینار ئەگەر ماوەی پازدە ساڵ بەسەر ماوەی تۆماركردنی تیپەڕی بِیت.
  • (450000) چوارسەدو پەنجا هەزار دینار ئەگەر ماوەی بیست ساڵ بەرەو سەر بەسەر ماوەی تۆماركردنی تیپەڕی بِیت.)[4]

2- دەستە دەبی خشتەیەك ڕیك بخات و تیایدا هەموو ئەو موعامەلانەی دیاری بكات كە پوول لیدان دەیان گریتەوە لەگەڵ بەهاكانیەوە (ئەقیام)

3- ئەو كەسانەس كە ناویان لەو خشتەیەدا هاتووە كە دەستە ڕیكی دەخات دەبی پوول لەو ئەوراقانە بدەن كە تیایدا نووسراون بە پیی ئەو بە هایانەی بەرامبەریان تۆماركراون.

 

سییەم :  (پاریزەر ئابوونەی ساڵی پیشووی بەشداربوونی سندوق بەیەك جار لەماوەی مانگی كانوونی دووەمی هەموو ساڵیكدا دەدات .

خۆ ئەگەر هات و لە كات و وەختی داواكەوت و نەیدا ئەوە لەو بارەدا ڕیژەی (50%) لەسەدا پەنجا ئابوونەی بەشدار بونی ساڵانەی لەسەر زیاد دەكری.)[5]

چوارەم: سەندیكا بۆی نییە ناسنامەی پاریزەر نوی بكاتەوە ئەگەر ئابوونەی بەشداربوونی ساڵانەی لە سندوقی كەوتبیتە سەر بۆ ساڵی پیشوو یان ئەو قستانەی نەدابیت كە لە ساڵانی پیشترەوە كەوتوونەتە سەری.

پینجەم:  دەستە بە هۆی وەزارەتەوە پوولی پاریزەری دەردەچوینی و بۆیشی هەیە لە بڕی پوول ڕسم وەربكری ئەگەر نەكرا پوول دەرچوینری و دەستە پارەی چاپكردنەكەی دەكریتە ئەستۆ .

شەشەم : سەرپیچی كاری حوكمەكانی بڕگەی (3) سیییەمی ئەم ماددەییە بەو سزایانەی لە یاسای ڕسمی پوول دا هاتووە سزا دەدریت و ئەو غرامەیەش كە دەسەپیندریت دەچیتە سندووقەكەوە .

حەوتەم : ( پیویستە لەسەر دایەرە رسمیەكان و شەخسە مەعنەوییەكان ڕیژەی بڕیار دراوی یاسایی لە مزوكریی پاریزەر دابشكینن و یەكسەر هەواڵەی سندوقەكەی بكەن .)[6]

هەشتەم :فەرمانگەكانی دەوڵەت لە هەریمدا لە لیدانی پوول لە ئەوراقی تایبەت بە مامەلەتەكانیانەوە دەبووردرین.

 

ماددەى (7):

دەستە نابێ داهاتەكانى سندووق وەبەربینێ تەنیا ڕیگایانە نەبێ:

یەكەم: لە بانك دانان بە پیى ئەو ڕیگەو ڕیژەو قازانجانەى بە چاكیان دەزانیت. 

دووەم: كڕینى سەنەداتى حكومەتى و حەوالەى خەزینەیى.

سییەم: قەرزدان بە دەزگاكان بە قازانج بە پشتگیرى وەزیرى دارایى و ئابوورى لە هەریم یاخود یەك لە بانكەكان بە ماوەیەك لە سێ ساڵ تیپەر نەكات.

چوارەم: سوود وەركرتن لەو خانووبەرانەى كە عائیدى سندووقن.

 

 

 

 

ماددەى (8):

یەكەم: نابێ خەرجى ساڵانە لە(85%)ى داهاتى ساڵانەى سندووق رەت بكات و ئەوەى دەمینیتەوە دەبیتە یەدەگ بۆى.

دووەم: دەست لە یەدەگ نادرێ تەنیا مەگەر (عەجز)یكى كتوپڕ ڕووبدات و پیویستە بكات پڕ بكریتەوە.

 

ماددەى (9):

ماڵ و پارەو قازانج و داهاتەكانى سندووق باجى دەرامەت و باجى عەقارو ڕەسمى پوول و ڕەسمى تۆماركردنى عەقار (خانووبەرە) نایانگریتەوە.

 

ماددەى (10):

یەكەم: ئەو پاریزەرانەى قەرزارن دەبێ ئەو قەرزانەى بۆ سندووق لەسەریانە بیدەنەوە ئەویش لە ماوەى یەك ساڵ لە كاركردن بەم یاسایەدا.

دووەم: بۆ وەرگرتنەوەى قەرزەكانى سندووق یاساى وەرگرتنەوەى قەرزە حكومییەكان پیادە دەكریت.

 

 

 

بەشى چوارەم

لقى یەكەم

خانەنشین كردن

 

ماددەى (11):

ئەو پاریزەرەى ناوى لە تۆمارى پاریزەران دا تۆماركراوە بۆى هەیە لە یەكیك لەوحاڵەتانەى خوارەوە داوابكات خانەنسین بكرێ:

یەكەم: ئەو ماوەیەى تیایدا شایانى خانەنشینى دەبیت، (25) بیست و پینج ساڵ یاخود زیاتر بیت بەردەوام بێ یان بە شیوەیەكى پچڕپچڕ بێ و ،بەپیى تۆمارى پیشینەى.

دووەم: دەبێ ئەو ماوەیە خانە نشینى لێ دەكەوێ (15) پانزە ساڵ یاخود پتر بیت بە بەردەوام یان بە پچڕ پچڕى بێ و توانایى كارى پاریزەرى نەمابێ (عاجز) بەمەرجێ ئەو (عجز)ە نەتوانینە بە ڕاپۆرتیكى پزیشكى ڕەسمى بسەلمینێ.

سییەم: دەبێ شەست و سێ ساڵى تەمەنى تەواو كردبێ و خزمەتیشى كە مافى خانەنشینى لێ دەكەویت لە (15) پانزدە ساڵى بەردەوام یاخود پچڕ پچڕ كەمتر نەبیت.

 

 

 

ماددەى (12) :

ئەگەر لە نیوان ئەو ماوەیەى كە پاریزەر تیایدا شایانى خانەنشین بوون دەبێ بەپیى ماددە (11) ماوەیەك هەبێ كەخرابیتە سەر ماوەى دەستدانە پیشەى پاریزەرى بە پیى حوكمەكانى ئەم یاسایە،بۆ ئەو پاریزەرە نییە داواى خانەنشینى بوون بكات تەنیا دواى ماوەیەك نەبیت كە لە (5) ساڵى بەردەوام كەمتر نەبی لە میژووى دەرچوونى بریارى خستنە سەرەكەوە جگە لە بارى عەجزەكە.

 

ماددەى (13) :

یەكەم: پاریزەر خانەنسین دەكرێ ئەگەر بەڕاپۆرتیكى لیژنەیەكى پزیشكى ڕەسمیى سەلینرا كە تووشى نەخۆشییەك بووە پەكى خستووە كارى پاریزەریى بكات.

دووەم: ئەگەر پاریزەر پیش تەواوكردنى (25) ساڵ لە كارى پاریزەریدا مرد، ئەوا مووچەى خانەنسینى بەپیى ساڵەكانى ئیشكردنى بۆ خیزانەكەى دەبڕدریتەوە.

سییەم: ماوەى كاركردنى پاریزەر بە (15) پانزە ساڵ حساب دەكریت گەر هاتوو پیش ئەو ماوەیە مرد یاخود بەڕاپۆرتى لیژنەیەكى پزیشكى ڕەسمیى سەڵمینرا كە تووشى نەخۆشییەك هاتووە ڕیگەى پایزەریى كردنى لیگرتووە مووچەى خانەنشینییەكەى بۆ خۆشی و بۆ خیزانەكەیشى لەسەر ئەو بنەمایە بۆ دەبڕدریتەوەو ئابوونەى بەشدار بوونى لە سەندیكا بۆ ئەو ماوەیەى ماوە یاساییەكەى پێ تەواو كراوە لێ ناگیڕدریتەوە.

 

ماددەى (14):

یەكەم: ئەو ماوانەى خوارەوە بە ماوەى دەست دانە پیشەى پاریزەریى دەژمیردرین بۆ مەبەستى خانەنشینى ئەگەر پاریزەر پارەى ئابوونەى بەشداریكردنى لە سەندیكاو سندووق دابیت.

  • ماوەى ئەو نەخۆشییەى كە پەكى كارى خستووەو ئەگەر ماوەى لە (3) سێ ساڵ پتر بوو ئەوا تەنیا (3) سێ ساڵى لێ بۆ حساب دەكریت بۆ هەر حاڵەتیكى نەخۆشیى بەمەرجیك نەخۆسییەكە بەڕاپۆرتیكى لیژنەیەكى پزیشكى ڕەسمى بسەلیمینریت.
  • ئەو ماوەیەى پاریزەرلەپسپۆریى یاسادا بەسەرى دەبات بەو مەرجەى لە چوار ساڵ ڕەت نەكات و بەنووسین ئاگادارى سەندیكاش بكاتەوە لە ماوەى ساڵى یەكەمى خویندنەكەیدا و بە مەرجێ بەدەستهینانى بروانامەیەكى زانستیى لە خویندنى باڵاى باوەڕپیكرا لەلایەن جیهەتیكى رەسمى پسپۆریەوە.
  • ماوەى (تەوقیف) كردنى پایزەر یان دەستگیركردنى (اعتفالە) یان دەستبە سەر بوونى (احتجازە) لە حالەتى دەرچوونى بریارى كۆتایى بە بەردانى وهەروەها ماوەى حوكم لەسەردانى بە سزایەك ئازادى لێ سەندبیتەوە لەسەر تاوانیكى سیاسى هەروەها ماوەى تەوقیف كردنى یان دەستگیركردنى(اعتفالە) و یان دەستبەسەربوونى (احتجازە) بەو هۆیەوە.
  • ئەو ماوەیەى لە ئەندامیییەتى دەستەڵاتى یاسادانان و ئەنجوومەنە ڕەسمییە هەڵبژیردراوەكان دا دەیباتە سەر.

 

 

   

لقى دووەم

( تەرخان كردن – التخصیص )

ماددەى (15):

( یەكەم: مووچەى خانەنشینى تەرخان دەكریت و لەسەر بنەمایى (60000) شەست هەزار دینار بۆ هەر مانگیكى ماوەى خانە نشیینى بە پیى حوكمەكانى ئەم یاسایە هەژمار دەكریت و بۆ ئەم مەبەستەش كەرتى دوایین مانگ بە مانگیكى تەواو هەژمار دەكریت.بە مەرجیك مووچەكە لە ( 1800000) یەك ملیۆن و هەشت سەد هەزار دینار زیاتر نەبیت.

دووەم: مووچەى خەنەنشینى ئەو پاریزەرانەى پیش بەركاربوونى ئەم یاسایە لە هەریمى كوردستاندا خانەنشین كراون هەموار دەكریت و مووچەى خانەنشینى تەرخان دەكریت لەسەر بنەماى ( 3000) سێ هەزار دینار بۆ هەر مانگیكى ماوەى خانەنشینى و بۆ ئەم مەبەستەش كەرتى دوواین مانگ بە مانگیكى تەواو هەژمار دەكریت )[7].

 

ماددەى (16):هەڵوەشاتەوە

ماددەى (16): دووبارە ( دەكریت مافە خانەنسینیەكانى پاریزەرایەتى و هەر مافیكى خانەنشینیى تر بە چاوپۆشین لە سەرچاوەكەى كۆبكرینەوە بەمەرجیك كۆى گشتییان مانگانە لە( 1800000) یەك ملیۆن وهەشت سەد هەزار دینار زیاتر نەبێ )[8]

 

 ماددەى (17):

یەكەم: ئەگەر پاریزەر یان پاریزەرى خانەنشین مرد ئەوا ئەو مافى خانەنشینییەى كە دەیكەوێ لە رۆژى مردنەكەیدا بۆ خیزانەكەى دەگەریتەوە و لەم بارەدا حوكمەكانى یاسایى خانەنشینى شارستانى (مدنى)بۆ دابەشكردنى رەچاودەكرین.

دووەم: ئەگەر پاریزەر یان پاریزەرى خانەنشین حوكم درا بە سزایەك كە ئازادى لێ دەسە نیتەوە بۆ ماوەى پتر لە یەك ساڵ ئەوا بەرامبەر بەخۆیى و بەرامبەر بە خیزانەكەى ئەو حوكمانە پیادە دەكرێ كە بەسەر فەرمانبەرى خانەنشینى حوكمدراوا پیادە دەكرین وەك لە یاسایى خانەنشینى شارستانى دا هاتووە.

 

 

ماددەى (18):

یەكەم: خانەنشین كردنى پاریزەر ئەمانەى بە دوادا دیت.

1- گواستنەوەى ناوەكەى بۆ تۆمارى پاریزەرە خانەنشین كراوەكان.

2- نابێ هیچ كاریكى نوێ لە كارەكانى پاریزەریى بەخۆوە بگرێ لەو ڕۆژەوە كە بڕیارى خانەنشین كردنەكەى پێ ڕادەگەیەنریت جگە لە هەڵسانى بەكارى پاریزەریى بۆ ئەو كەسانەى كە لە ماددە (24)ى یاساى پاریزەریى دا ناویان هاتووە.

3- پیویستە لیستەیەك بەو داوایانەو بەو كارانەى پیى سپیردراون پیشكەش بە ئەنجوومەنى سەندیكا بكات بە مەرجیك ئەو كارانە لە ماوەى شەش مانك لە میژووى پێ ڕاگەیاندنى بڕیارى خانەنشین كردنەكەى تەواو بكات و ئەگەر لەو ماوەیەدا تەواوى نەكردن بەدەست لەكاركیشاوە (مستقیل) دادەنرێ و دەبێ نووسیگەكەى دابخریت.

دووەم:

ئەگەر پاریزەرى خانەنشین سەرپیچى حوكمەكانى بڕگەكانى (2-3)ى ئەم ماددەیەى كرد ئەوا دەستە یاخود ئەنجوومەن (ئینزاریكى) پێ دەدەن كە پیویستە لە ماوەى حەوت ڕۆژدا لە ڕۆژى پێ ڕاگەیاندنى ئەو ئینزارەوە واز لەو سەرپیچى كردنە بینێ ، جا ئەگەر ئینزارەكەى جیبەجێ نەكرد ئەو كات مووچەكەى خانەنشینى لێ دەبڕدرێ بۆ ماوەیەك كە دەستە دیارى دەكات.

 

ماددەى (19):

پاریزەرو خیزانەكەیشى دواى خۆى بۆیان هەیە داواى خستنە سەرى هەموو یان هەندیك لەو ماوەیەى لە فەرمانى میرى (وەزیفە) یان ئیشكردن لە فەرمانگەكانى دەوڵەتیى ماوەتەوە بۆسەر ئەو ماوەیەى لە پاریزەریى بڕاوەتە سەر بۆ مەبەستەكانى خانەنشینى جا ئەگەر بەردەوام بووبێ یا خود پچڕ پچڕ بە مەرجیك دواى دەرچوونى بووبیت لە كۆلیژى ماف (حقوق) یان كۆلیژى یاساو ڕامیارى-بەشى یاساو ئەو ماوەیەش كە دەخریتە سەرى نابێ لەماوەى پاریزەرییەكەى پتر بیت و لە هیچ باریكدا نابێ لە ( 10)دە ساڵ تیپەریت.

 

ماددەى (20):

یەكەم: پاریزەر یان ئەو كەسەى كە مافى خانەنشینى دەكەوێ هەروەها وەزیرى دارایى و ئابوریى و ئەنجوومەنى سەندیكاش بۆیان هەیە تانووت لە بریارەكانى دەستە بدەن لەوەى پەیوەستە بە مافەكان وخستنە سەرى ماوەكان یاخود رەتیان بكەنەوە لەلاى ئەنجوومەنى ووردەكاریى(تدقیق) كیشەكانى خانەنشینانەوە لە ماوەى (30) سى ڕۆژدا لە میژووى پێ ڕاگەیاندنیانەوە هەروەكو مافى تانووت لیدانى بریارى ئەنجوومەنیان هەیە لاى دادگاى تەمییزەوە لە ماوەى (30 ) سى ڕۆژان دا لە میژووى پێ ڕاگەیاندنیانەوە.

 

 

 

 

دووەم: هەڵوەشایەوە:

دووەم :دووبارە:( لە كاتى ئیعتیراز كردنى پاریزەر یا خانەنشین لە لاى ئەنجوومەنى وردەكاریى ( 15000)پازدە هەزار دینارى وەك بارمتە لیوەردەگیرێ و كاتیك كە دەكەوت لە ئیعتیرازەكەى خاوەن هەقە ئەوا پارەكەى بۆ دەگەڕیتەوە)[9]

 

ماددەى (21): هەڵوەشاوەتەوە :

ماددەى (21): دووبارە:( بەدەر لەحوكمەكانى ماددەكانى پیشوو دەستە ئەمانە دەبەخشی:

  • خیزانى ئەو پاریزەرانەى كە لە ئەنجامى بزووتنەوەى رزگاریخوازى كوردستان – عیراق شەهید بوون مووچەیەكى خانەنشینیان پێ دەدری كە مانگانە(400000) چوار سەد هەزار دینار كەمتر نەبێ.
  • خیزانەكانى ئەو پاریزەرانەى كۆچى دواییان كردووە لە دواى كشانەوەى دەستەڵاتى مەركەزى لە كارگیڕى كوردستان لە 23/10/1991 وە تاكو دەرچوونى یاسای سندووقى خانەنشینى پاریزەرایەتى ژمارە (18)ى ساڵى 1999 مووچەیەكى خانەنشینیان پیدەدرێ مانگانە لە(300000) سێ سەد هەزار دینار كەمترنەبێ)[10]

 

ماددەى(22):

ماوەى دەستدانە كارى پاریزەریى لە دەرەوەى هەریم پاش دامەزراندنى لیژنەى كاتیى سەندیكاى پاریزەرانى كوردستان لە 3/1/1993دا بۆ مەبەستى ئەم یاسایە حساب ناكریت.

ماددەى (23):

هەرپاریزەریكى خانەنشین یاخود یەكیك لە خیزانەكەى دا بڕا لە وەركرتنى مووچەكەى یان لەسەردانى بۆ مەرامى تەرخانكردنى مووچە بۆى هەیە بۆ ماوەیەك لە (3)سێ ساڵ پتر بێ هەقەكەى لەو ماوەى دابڕانى دا دەسووتێ تەنها مەكەر ساغ بیتەوە كە دابڕانەكەى بە عوزریكى مەشروع بووە و دواكەوتنیش لە پیشكەش كردنى بەڵكەنامەو ئەو زانیارییانە دەستە داوایان دەكات بە دابڕان لە موراجەعەكردن بۆ مەبەستى ئەم ماددەیە دادەنرێ.

 

 

 

ماددەى (24):(هەڵوەشاوە)[11]

 

ماددەى (25):

كاربە هیچ دەقیك ناكرێ كە لەگەڵ حوكمەكانى ئەم یاسایە هاودژبن.

 

 

ماددەى (26):

پیویستە ئەنجووممەنى وەزیران حوكمەكانى ئەم یاسایە جیبەجێ بكات.

 

ماددەی (27):

ئەم یاسایە لە میژووی بڵاوكردنەوەیەوە لە ڕۆژنامەی ڕەسمیدا جیبەجی دەكریت

 

هۆیە پیویستیەكان

لە دوای هەڵبژاردنی یەكەم پەرلەمانی كوردستانی عیراق لە مانگی مایس 1992 دا كە هەڵبژاردنیكی دیموكراسیانەی بی وینە بوو ڕۆلەكانی گەلی كوردستانی عیراق بە هەموو حزب وچینەكانییەوە تیایدا بەشدار بوون دوای ئەوەی ئەنجومەنی نیشتمانی كوردستانی عیراق بەو پییەی كە نیوینەری شەرعییە و لە لایەن هاوڵاتیانی هەریمەوە هەڵبژیردراوە بڕیاری لەسەر فیدرالیزمدا وەك شیوازیك بۆ پەیوەندییە سیاسییەكانی نیوان هەریم و حكومەتی ناوەندی لە بەغدا , وەك باوە هەریم لە سایەی سیستەمی فیدرالیزمدا دەسەڵاتی یاسادانانی هەیە بۆ ڕیكخستنی گەلیك بوار وە لەبەر پچرانی پەیوەندیەكانی لەگەڵ سەندیكای پاریزەرانی بەغدا بە هۆی كشانەوەی حكومەتی ناوەندی بۆ كارگیڕیەكانی لە هەریمدا لە

20/10/1991 وە ئەمەش بووە هۆی ئەوەی كە پاریزەران لە هەریمدا بەبی یاسایەك بمیننەوە كە مافەكانی خانەنشنیانیانڕیچك بخا جا لە پیناو ریكخستن و پاراستنی  مافەكانیان و مافەكانی خیزانەكانیان و زامن كردنی ژیانیكی لایەق بەوان لەسەر بنەمایەكی ڕاست كە چاودیری پیشكەوتنی كۆمەڵایەتی و ئابووری و دیموكراتی لە هەریمدا بكری                    ئەم یاسایە دەرهیندرا.

 

 

[1] -  ماددەی (3)  پیش هەڵوەشاندنەوەی ماددەكە لە یاسا ئەسڵیەكە بەم شیوەیە بووە:

( یەكەم : دەستەی سنندوق لە 3 ئەندام ئەسڵی و 3 یەدەگ بەم جۆرە پیك دیت:

  • دوو ئەندامی ئەسڵی لە ئەنجومەنی سەندیكاو یەكیكیان ئەندامی ئەسڵی و ئەوەی تریان یەدەگ ،  ئەنجومەنی سەندیكا دەیانپاڵیویت.
  • دوو فەرمانبەر بە پلەی بەڕیوەبەری گشتی لە وەزارەت یەكیكیان ئەندامی ئەسڵی و ئەوەی تریان یەدەگ ،وەزیری دارایی و ئابووری دایاندەمەزرینی بۆ یەك ساڵ قابیلی نویكردنەوەیە .
  • دوو پاریزەر بە پلەی ڕاویژكار یەكیان ئەندامی ئەسڵی و ئەوەی تریان یەدەك نەقیب دەیان پاڵیوی.

دووەم: نوینەریكی ئەنجومەنی سەندیكا سەرۆكایەتی دەستەكە دەكات و لەبەلادەم دادەكان و فەرمانگە و كەسە سروشتیی و مەعنەویەكاندا نوینەرایەتی دەكات.)

 

[2] ماددەی (5) خاڵی (3)   پیش هەمواركردنەوەی سییەمی  لە هەمواری یەكەمی ماددەكە لە یاساكە بەم شیوەیە بووە:

          (15%) ی ئەو مزو كرییەی بە پاریزەر دەدری لەو دەعوایانەدا كە لیژنەی بەشكردنی دەعواكان بە پیی یاسایی پاریزەراییەتی پیی دەسپیری)

[3] ماددەی (5)  پیش هەمواركردنەوەی ماددەكە لە یاسا ئەسڵیەكە بەم شیوەیە بووە:

داهاتی سندووق لەم سەرچاوانەی خوارەوە پیك دیت:

  • ئابوونەی بەشداربوونی پاریزەران لە سندوقدا.
  • ئەو پوولانەی تایبەتن بە سندوقەكە.
  • ئەو ڕیژە سەدییانەی لە كریی ماندووبونی پاریزەران لە داواكان و ڕاویژپیكردنی یاسایی وەردەگیری .
  • بەخششە جۆراو جۆرەكان بە ڕەزامەندی دەسەڵاتە پەیوەندیدارەكان .
  • دەستكیرۆی و یارمەتییەكانی حكوموتی هەریم.

 

[4] برگەی یەكەم لە  دوومەی ماددەی شەش لە هەمواركردنەوەی یەكەم  پوچەڵی كردۆتەوە و  ماددەكە  بەم شیوەیی داناوە :

ئابوونەی بەشداربوونی ساڵانە لە پاریزەران بە پیی ماوەی تۆماركردنەكەیان بەم شیوەی خوارەوە وەردەگیریت:

ا-(150) سەد و پەنجا  دینار ئەگەر سی ساڵ بەسەر ماوەی تۆماركردنی تینەپەڕیت.

  • (200) دووسەد دینار ئەگەر سی ساڵ بەسەر ماوەی تۆماركردنی تیپەڕی بِیت.
  • (250) دوو سەدو پەنجا دینار ئەگەر پینج ساڵ بەسەر تۆماركردنی تیپەڕی بِیت.
  • (300) سی سەد دینار ئەگەر دە ساڵ بەسەر تۆماركردنیدا تیپەڕی بِیت.
  • (350) سی سەدو پەنجا دینار ئەگەر پازدە ساڵ بەسەر تۆماركردنی تیپەڕی بِیت.

ح - (400) چوارسەد  دینار ئەگەر بیست ساڵ  بە  بەسەر  تۆماركردنی تیپەڕی بِیت

  • برگەی یەكەم لە دووەمی ماددەی شەش  لە هەمواركردنەوەی دووەمی  ماددەكە  بەم شیوەیە بووە:

یەكەم : بری بەشداریی كردنی ساڵانە بە پیی ماوەی تۆماركردنیان ، لە پاریزەران بەم شیوەییی خوارەوە وەردەگیریت:

  • (30000) سی هەزار دینار ئەگەر سی ساڵ بەسەر تۆماركردنی تینەپەڕیت.
  • (40000) چل هەزار دینار ئەگەر سی ساڵ بەسەر تۆماركردنی تیپەڕی بِیت.
  • (50000) پەنجا هەزار دینار ئەگەر پینج ساڵ بەسەر تۆماركردنی تیپەڕی بِیت.
  • (60000) شەست هەزار دینار ئەگەر دە ساڵ بەسەر تۆماركردنی تیپەڕی بِیت.
  • (70000) حەفتا هەزار دینار ئەگەر پازدە ساڵ بەسەر تۆماركردنیدا تیپەڕی بِیت.
  • (75000) حەفتاو پینج هەزار دینار ئەگەر بیست ساڵ یان زیاتر ماوەی تۆماركردنی تیپەڕی بِیت.
  • برگەی یەكەم لە دوومەی ماددەی شەش  پیش پووچەڵكردنەوەی  ماددە  ئەسڵیەكە بەم شیوەیە بووە:

دەبێ دەستە پەیرەویك  دەربچوینی بڕی ئابوونەی بەشداربوونی تیایدا بەكویرەی پیڕەوە داراییە كارپیكراوەكان دەستنیشان بكات.

 

[5] -  برگەی سییەم  لە ماددەی 6 پیش هەمواركردنەوە لە ماددە ئەسلیەكە بەم شیوەیە بووە:

پاریزەر ئابوونەی بەشداربوان بەیەك جار پیش كۆتایی هاتنی دوا مانگی هەر سالیك دەدات و لە بارەی دواكەوتنی لەو وادەی دیاری كراو بە ڕیژەی (50%) ی ئابوونەی بەشداربوونی ساڵانەی دەخریتە سەر .

[6] - برگەی حەوتەم  لە ماددەی 6 پیش هەمواركردنەوە لە ماددە ئەسلیەكە بەم شیوەیە بووە:

پیویستە فەرمانگە ڕسمییەكان و كەسە مەعنوییەكان  ئەو ڕیژە یاساییە لە پارەی ماندووبوونی پاریزەرەوە ڕاویژپیكردنی بگیرنەوە  ڕاستەوخۆ بینیرن بۆ سندووق.

[7]  ماددەی 15  پیش هەمواركردنەوە لە ماددە ئەسلیەكە بەم شیوەیە بووە:

مووچەیەكى خانەنشینى تەرخان دەكریت و لەسەر بنەڕەتى (5) پینج دینار بۆ هەر مانكیكى ماوەى خانەنشینى یەكە بە پیى حوكمەكانى ئەم یاسایە دەبیت و بۆ ئەم مەبەستەش كەرتى مانكى دوایى بە ماگیكى تەواو دادەنریت.

* ماددەی 15  لە هەمواری دووەم  پیش هەمواركردنەوەی سییەم  بەم شیوەیە بووە:

مووچەى خانەنشینى تەرخان دەكریت لەسەر بنەماى ( 2000) دوو هەزار دینار بۆ هەر مانگیك بۆ ماوەى خانەنشینى بە پیى حوكمەكانى ئەم یاسایە و بۆ ئەم مەبەستەش بەشى مانگى دوایى بە مانگى تەواو دادەنریت.

[8] ماددەی 16  پیش هەڵوەشاندنەوەی  ماددەكە لە یاسا ئەسلیەكە بەم شیوەیە بووە:

دەشێ مافەكانى خانەنشینى پاریزەریى و هەر فەرمانیك و هەر كاریك و یاخود مافى خانەنشینى لە سندووقیكى تر پیكەوە كۆبكریتەوە بە مەرجیك هەمووى تیكڕا (سەرجەمى) لە ( 1500) هەزارو پینج سەد دینار پتر نەبێ.

*ماددەی 16 لە هەمواركردنەوەی دووەم   پوچەڵی كردۆتەوە و  ماددەكە  بەم شیوەیی داناوە :

دەكریت مافى خانەنشینى پاریزەرایەتى و فەرمانبەریەتى یا كاركردن یا هەر مافیكى خانەنشینى لە سندووقیكى تر بخریتە سەر یەك بە مەرجیك هەمووى لە (750000) حەوت سەدو پەنجا هەزار دینار تینەپەریت.

[9] ماددەی 20  پیش هەڵوەشاندنەوەی  بڕگەی  دووەم  اددەی (20) لە یاسا ئەسلیەكە بەم شیوەیە بووە:

كاتێ پاریزەر یان خانەنشین لە لاى ئەنجوومەنى لێ ووردبوونەوە دا ئیعتیراز دەكریت ( تانووت لە بریارەكە دەدات) بڕى ( 100) سەد دینارى وەكو بارمتە لێ وەردەگیریت و ئەگەر دەركەوت لەسەر هەقە لە ئیعتیرازەكەیدا یان لە بە شیكیدا ئەوا پیى دەدریتەوە.

[10] ماددەی 21  پیش هەڵوەشاندنەوەی ماددەكە   لە یاسا ئەسلیەكە بەم شیوەیە بووە:

بەدەر لە حوكمەكانى ماددەكانى پیشوو دەستە مووچەیەكى خانەنسینى دەداتە خیزانى ئەو پاریزارانەى لە پیناو بزاڤى ڕزكاریخوازى كوردیدا شەهید بوون بە مەرجێ لە(250) دووسەدو پەنجا دینار كەمتر نەبی.

* ماددەی 21  پیش هەڵوەشاندنەوەی ماددەكە لە هەمواری دووەم لە هەمواری یەكەم  بەم شیوەیە بووە:

بەدەر لەحوكمەكانى ماددە گەلى رابردوو, دەستە ئەمانەى خوارەوەش دەدات}.

  • { مووچەى مانگانە كە لە (500) دینار كەمتر نەبێ بۆ خاوخیزانى ئەو پاریزەرانەى كە بەهۆى بزاڤى ڕزكاریخوازى كوردەوە شەهید بوون.
  • مووچەى مانگانە كە لە (250) دووسەدو پەنجا دینار كەمتر نەبێ بۆ خاوخیزانى ئەو پاریزەرانەى كە دواى دەست بەرداربوونى دەستەڵاتى مەركەزى لە بەڕیوەبردنى كوردستان لە 23/10/1991مردوون تا دەرچوونى یاسای ژمارە (18)ى ساڵى (1999)ى سندووقى خانەنشینى پاریزەران

 

[11] ماددەی 24  پیش هەڵوەشاندنەوەی ماددەكە  لە یاسا ئەسلیەكە بەم شیوەیە بووە:

كاركردن بە رەسمى تۆماركردن و ئابوونەى بەشداریكردن و غەرامە وەك بەدەلى تەئمینى صحى و ڕەسمەكانى تر كە كاریان پیكراوە بەردەوام دەبیت هەتا ئەنجوومەنى سەندیكاى پایزەران هەڵدەبژیردریت.

 

Additional Info

Published in زانیاری